Hy lễ của Isaac: Cuộc thử thách đức tin vĩ đại và hình bóng báo trước hy tế cứu độ của Đức Kitô

Sau nhiều năm chờ đợi trong hy vọng và thử thách, Abraham cuối cùng đã nhận được điều mà ông hằng mong đợi. Thiên Chúa đã thực hiện lời hứa bằng cách ban cho ông một người con trai nơi bà Sarah dù cả hai đã cao tuổi. Đứa trẻ ấy được đặt tên là Isaac.

Sự ra đời của Isaac là một phép lạ của ân sủng. Đó không chỉ là niềm vui của một gia đình son sẻ nhiều năm mà còn là dấu chỉ cho thấy Thiên Chúa luôn trung thành với những gì Ngài đã hứa.

Chính Isaac là người con mang giao ước.

Chính Isaac là người qua đó lời hứa về một dân tộc đông đảo sẽ được thực hiện.

Chính Isaac là niềm hy vọng của tương lai.

Vì thế, không có gì ngạc nhiên khi biến cố xảy ra sau đó trở thành một trong những thử thách lớn nhất từng được ghi lại trong Kinh Thánh.

Sách Sáng Thế mở đầu chương 22 bằng một câu ngắn gọn nhưng vô cùng quan trọng:

"Sau các việc đó, Thiên Chúa thử thách ông Abraham." (St 22,1)

Ngay từ đầu, Kinh Thánh đã cho biết đây là một cuộc thử thách.

Điều này rất quan trọng đối với cách hiểu của người Kitô hữu. Thiên Chúa không muốn cái chết của Isaac. Ngài cũng không thay đổi lời hứa đã ban. Mục đích của biến cố này không phải là hủy diệt nhưng là thanh luyện và biểu lộ đức tin của Abraham.

Thiên Chúa gọi Abraham:

"Abraham!"

Ông đáp:

"Dạ, con đây." (St 22,1)

Đó là câu trả lời quen thuộc của những con người luôn sẵn sàng lắng nghe Thiên Chúa. Chúng ta sẽ gặp lại tinh thần ấy nơi Môsê, Samuel, Đức Maria và nhiều vị thánh khác trong lịch sử cứu độ.

Rồi Thiên Chúa phán một lời khiến bất cứ ai nghe cũng phải bàng hoàng:

"Hãy đem con của ngươi, đứa con một yêu dấu của ngươi là Isaac, mà đi đến xứ Môria. Tại đó hãy dâng nó làm lễ toàn thiêu trên một ngọn núi Ta sẽ chỉ cho." (St 22,2)

Lời truyền này chứa đựng một sự căng thẳng lớn lao.

Isaac là người con của lời hứa.

Isaac là quà tặng Thiên Chúa đã ban.

Isaac là tương lai của giao ước.

Làm sao lời hứa có thể tiếp tục nếu Isaac không còn sống?

Kinh Thánh không kể lại những suy nghĩ nội tâm của Abraham trong đêm hôm đó. Nhưng người đọc có thể hình dung cuộc đấu tranh dữ dội diễn ra trong lòng ông.

Ông không chỉ được yêu cầu từ bỏ một người con.

Ông được yêu cầu từ bỏ điều quý giá nhất đời mình.

Ông được yêu cầu đặt chính lời hứa của Thiên Chúa trở lại trong tay Thiên Chúa.

Điều đáng kinh ngạc là Abraham không tranh luận.

Ông không chất vấn.

Ông không đòi giải thích.

Sáng hôm sau, ông chuẩn bị hành trang và lên đường.

"Ông Abraham dậy sớm, thắng lừa, đem theo hai đầy tớ và con là Isaac." (St 22,3)

Một lần nữa, Kinh Thánh cho thấy đức tin của Abraham không chỉ nằm ở cảm xúc hay lời nói nhưng được thể hiện qua hành động cụ thể.

Hành trình đến núi Môria kéo dài ba ngày.

Ba ngày ấy chắc chắn là những ngày nặng nề nhất trong cuộc đời Abraham.

Mỗi bước chân đưa ông đến gần nơi hiến tế.

Mỗi giờ trôi qua đưa ông đến gần thử thách cuối cùng.

Tuy nhiên, giữa sự im lặng ấy, Abraham vẫn tiếp tục tiến bước.

Khi nhìn thấy nơi Thiên Chúa chỉ định từ đằng xa, ông bảo các đầy tớ:

"Các anh ở lại đây với con lừa. Còn cha con tôi sẽ lên kia thờ phượng rồi sẽ trở lại với các anh." (St 22,5)

Nhiều nhà chú giải Công giáo đặc biệt chú ý đến câu nói này.

Abraham không nói: "Tôi sẽ trở lại."

Ông nói: "Cha con tôi sẽ trở lại."

Thư gửi tín hữu Do Thái giúp chúng ta hiểu rõ hơn điều này.

"Ông nghĩ rằng Thiên Chúa có quyền năng làm cho người chết sống lại." (Dt 11,19)

Nói cách khác, Abraham tin rằng dù ông chưa hiểu bằng cách nào, Thiên Chúa vẫn sẽ giữ lời hứa của mình.

Đây là đỉnh cao của đức tin.

Ông không tin vào những gì mình thấy.

Ông tin vào Đấng đã hứa.

Khi tiếp tục lên núi, Isaac mang bó củi trên vai.

Chi tiết này tuy ngắn nhưng mang ý nghĩa rất sâu sắc.

"Ông Abraham lấy củi dùng cho lễ toàn thiêu và đặt lên vai Isaac con mình." (St 22,6)

Nhiều thế kỷ sau, Đức Giêsu cũng sẽ mang thập giá trên vai khi tiến lên đồi Canvê.

Các Giáo phụ thời sơ khai nhìn thấy nơi Isaac một hình bóng tiên báo Đức Kitô.

Isaac là người con yêu dấu.

Đức Giêsu là Con Một yêu dấu của Chúa Cha.

Isaac mang củi lên núi hiến tế.

Đức Giêsu mang thập giá lên nơi chịu đóng đinh.

Isaac vâng phục cha mình.

Đức Giêsu hoàn toàn vâng phục thánh ý Chúa Cha.

Khi đi được một quãng đường, Isaac hỏi cha:

"Cha ơi!"

Abraham đáp:

"Cha đây, con."

Isaac nói:

"Có lửa và củi đây, còn chiên để làm lễ toàn thiêu đâu?" (St 22,7)

Đây là một trong những khoảnh khắc xúc động nhất của toàn bộ câu chuyện.

Người con chưa biết điều gì đang chờ mình phía trước.

Người cha biết nhưng không thể giải thích.

Abraham trả lời:

"Thiên Chúa sẽ liệu cho mình chiên để làm lễ toàn thiêu, con ạ." (St 22,8)

Câu trả lời ấy không chỉ là lời nói dành cho Isaac.

Đó còn là lời tuyên xưng đức tin của chính Abraham.

Ông tin rằng Thiên Chúa sẽ liệu liệu mọi sự.

Và thực sự, chính Thiên Chúa đã thực hiện điều đó.

Khi đến nơi, Abraham dựng bàn thờ, xếp củi và đặt Isaac lên trên.

Kinh Thánh không ghi lại bất kỳ sự chống đối nào từ phía Isaac.

Nhiều nhà chú giải cho rằng lúc ấy Isaac đủ lớn để phản kháng nếu muốn. Tuy nhiên, câu chuyện cho thấy một sự cộng tác đầy tin tưởng giữa người cha và người con.

Ngay khi Abraham giơ tay định sát tế con mình, thiên thần Đức Chúa lên tiếng:

"Abraham! Abraham!" (St 22,11)

Ông đáp:

"Dạ, con đây."

Thiên thần nói:

"Đừng giơ tay hại đứa trẻ và đừng làm gì nó. Giờ đây Ta biết ngươi kính sợ Thiên Chúa, vì đối với Ta, ngươi đã không tiếc con của ngươi, đứa con một của ngươi." (St 22,12)

Khoảnh khắc ấy đánh dấu điểm kết thúc của cuộc thử thách.

Thiên Chúa không muốn hy lễ của Isaac.

Ngài muốn trái tim của Abraham.

Ngài muốn sự tín thác hoàn toàn.

Ngài muốn đức tin được thanh luyện khỏi mọi sự bám víu, ngay cả những điều tốt đẹp nhất.

Khi ngước mắt lên, Abraham thấy một con cừu đực mắc sừng trong bụi cây.

Ông đem con vật ấy dâng thay cho Isaac.

"Ông Abraham đi bắt con cừu đực ấy và dâng làm lễ toàn thiêu thay cho con mình." (St 22,13)

Từ đó, Abraham đặt tên nơi ấy là:

"Đức Chúa sẽ liệu." (St 22,14)

Tên gọi này trở thành một trong những lời tuyên xưng đức tin đẹp nhất của Cựu Ước.

Trong những lúc không hiểu.

Trong những lúc đau khổ.

Trong những lúc thử thách.

Người tín hữu được mời gọi nhớ rằng Thiên Chúa sẽ liệu.

Sau biến cố này, Thiên Chúa tái xác nhận giao ước với Abraham.

"Ta sẽ ban phúc lành cho ngươi và làm cho dòng dõi ngươi nên đông đúc như sao trên trời và như cát ngoài bãi biển." (St 22,17)

Không những thế, Ngài còn hứa:

"Mọi dân tộc trên mặt đất sẽ được chúc phúc nơi dòng dõi ngươi." (St 22,18)

Lời hứa này đạt tới sự viên mãn nơi Đức Giêsu Kitô.

Nếu trên núi Môria, Isaac được cứu thoát khỏi cái chết, thì trên đồi Canvê, Đức Giêsu thực sự hiến dâng mạng sống mình vì nhân loại.

Nếu Abraham không phải dâng con mình đến cùng, thì Thiên Chúa Cha đã trao ban chính Con Một của Ngài cho thế gian.

Thánh Gioan viết:

"Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một." (Ga 3,16)

Chính vì thế, Giáo hội luôn nhìn biến cố Isaac như một hình bóng báo trước cuộc khổ nạn và phục sinh của Đức Kitô.

Nơi Isaac, người tín hữu thấy trước hình ảnh Con Thiên Chúa.

Nơi Abraham, người tín hữu thấy hình ảnh của một đức tin tuyệt đối.

Nơi con cừu được hiến tế thay thế, người tín hữu thấy trước Chiên Thiên Chúa sẽ gánh tội trần gian.

Ngày nay, câu chuyện Hy lễ của Isaac vẫn mang giá trị sâu sắc đối với đời sống Kitô hữu. Không phải ai cũng được mời gọi trải qua một thử thách như Abraham, nhưng mọi người đều có những lúc phải học cách phó thác cho Thiên Chúa khi không hiểu hết kế hoạch của Ngài. Có những biến cố đau buồn, những mất mát, những cánh cửa khép lại và những câu hỏi chưa có lời giải đáp. Chính trong những thời khắc ấy, đức tin của Abraham trở thành nguồn cảm hứng cho người tín hữu.

Hy lễ của Isaac không phải là câu chuyện về một người cha đánh mất con mình, nhưng là câu chuyện về một người cha dám đặt tất cả vào tay Thiên Chúa. Qua cuộc thử thách ấy, Abraham trở thành mẫu gương đức tin cho mọi thế hệ. Đồng thời, biến cố trên núi Môria còn hướng ánh mắt người đọc về Đức Giêsu Kitô, Đấng sẽ hoàn tất chương trình cứu độ bằng chính hy tế của mình trên thập giá. Khi suy niệm về Isaac và Abraham, người Kitô hữu được mời gọi học biết tín thác nơi Thiên Chúa ngay cả trong những hoàn cảnh khó hiểu nhất, xác tín rằng Đấng đã dẫn dắt Abraham cũng đang đồng hành với mỗi người trong hành trình đức tin hôm nay, và rằng trong mọi sự, "Đức Chúa sẽ liệu".