Cain giết Abel: Bi kịch đầu tiên của nhân loại và lời cảnh tỉnh về sức tàn phá của tội lỗi

Sau khi bị đuổi khỏi Vườn Địa Đàng, Ađam và Evà bắt đầu cuộc sống mới bên ngoài nơi hạnh phúc nguyên thủy mà Thiên Chúa đã dành cho họ. Họ phải lao động vất vả để kiếm sống, phải đối diện với đau khổ và những hậu quả của tội lỗi. Tuy nhiên, giữa những khó khăn ấy, sự sống vẫn tiếp tục được trao ban.

Sách Sáng Thế kể rằng Evà sinh người con đầu lòng và đặt tên là Cain.

"Bà Evà có thai và sinh Cain. Bà nói: 'Nhờ Đức Chúa, tôi đã được một người.'" (St 4,1)

Sau đó, bà sinh thêm một người con nữa là Abel.

"Rồi bà sinh Abel, em của Cain." (St 4,2)

Kinh Thánh không kể nhiều chi tiết về tuổi thơ của hai anh em nhưng cho biết nghề nghiệp của họ khi trưởng thành. Cain làm nghề canh tác đất đai, còn Abel là người chăn chiên. Cả hai đều lao động để sinh sống và đều ý thức về việc dâng lễ vật lên Thiên Chúa.

Đến một thời điểm nào đó, cả hai anh em cùng dâng lễ vật lên Đức Chúa.

"Cain lấy hoa màu của đất đai làm lễ vật dâng lên Đức Chúa. Còn Abel thì dâng những con đầu lòng trong bầy chiên của mình cùng với mỡ của chúng." (St 4,3-4)

Kinh Thánh cho biết Thiên Chúa đoái nhận Abel và lễ vật của ông, nhưng không đoái nhận Cain và lễ vật của ông.

"Đức Chúa đoái nhìn Abel và lễ vật của ông, còn Cain và lễ vật của ông thì Người không đoái nhìn." (St 4,4-5)

Nhiều người đặt câu hỏi vì sao Thiên Chúa lại chấp nhận lễ vật của Abel mà không chấp nhận lễ vật của Cain. Kinh Thánh không giải thích chi tiết, nhưng truyền thống Công giáo và các tác giả Tân Ước giúp chúng ta hiểu rõ hơn.

Thư gửi tín hữu Do Thái viết:

"Nhờ đức tin, Abel đã dâng lên Thiên Chúa một hy lễ tốt đẹp hơn Cain." (Dt 11,4)

Như vậy, điều Thiên Chúa nhìn đến không chỉ là lễ vật bên ngoài mà còn là tâm hồn của người dâng lễ. Abel dâng lên Thiên Chúa những gì tốt nhất trong đàn vật của mình với lòng tin tưởng và yêu mến. Trái lại, vấn đề nơi Cain dường như không nằm ở sản vật ông dâng nhưng ở thái độ nội tâm của ông.

Từ đây, câu chuyện bước sang một hướng bi thảm.

Khi thấy lễ vật của mình không được Thiên Chúa đoái nhận, Cain trở nên tức giận.

"Cain giận lắm, sa sầm nét mặt." (St 4,5)

Thay vì nhìn lại chính mình, thay vì khiêm tốn tìm hiểu ý muốn của Thiên Chúa, Cain để cho sự thất vọng biến thành ghen tức. Ông bắt đầu nhìn em mình như một đối thủ thay vì một người em ruột thịt.

Điều đáng chú ý là Thiên Chúa không bỏ mặc Cain trong cơn giận dữ ấy. Trước khi tội ác xảy ra, Thiên Chúa đã cảnh báo ông.

"Tại sao ngươi giận dữ? Tại sao ngươi sa sầm nét mặt? Nếu ngươi hành động tốt, ngươi sẽ chẳng ngẩng cao đầu sao? Còn nếu ngươi không hành động tốt, thì tội lỗi đang nằm phục ở cửa, thèm muốn ngươi; nhưng ngươi phải chế ngự nó." (St 4,6-7)

Đây là một trong những câu Kinh Thánh quan trọng nhất để hiểu cuộc chiến thiêng liêng của con người. Thiên Chúa ví tội lỗi như một thú dữ đang nằm phục chờ con mồi. Nó muốn thống trị con người, nhưng con người vẫn có trách nhiệm chống lại và làm chủ chính mình.

Qua lời cảnh báo này, Kinh Thánh cho thấy Thiên Chúa luôn ban cho con người cơ hội hoán cải trước khi họ sa ngã. Ngài không ép buộc nhưng nhắc nhở và mời gọi.

Đáng tiếc là Cain đã không lắng nghe.

Ông để cho lòng ghen ghét lớn dần trong tâm hồn.

Cuối cùng, ông gọi Abel ra ngoài đồng.

"Khi hai người đang ở ngoài đồng, Cain xông đến giết em là Abel." (St 4,8)

Câu văn ngắn gọn nhưng chất chứa một bi kịch khủng khiếp. Người anh giết chính em ruột của mình. Tội lỗi đã tiến thêm một bước mới trong lịch sử nhân loại. Sau sự bất tuân của Ađam và Evà, giờ đây xuất hiện hành vi sát hại đồng loại.

Nếu tội nguyên tổ phá vỡ mối tương quan giữa con người với Thiên Chúa thì hành động của Cain cho thấy sự đổ vỡ giữa con người với con người.

Lòng ghen tị đã biến người em thành đối tượng phải loại bỏ.

Thực tế, Cain không chỉ chống lại Abel mà còn chống lại chính Thiên Chúa. Bởi khi từ chối tình yêu thương đối với em mình, ông cũng từ chối ý muốn của Đấng Tạo Hóa.

Sau khi Abel bị giết, Thiên Chúa đến chất vấn Cain:

"Abel em ngươi đâu rồi?" (St 4,9)

Đây không phải là câu hỏi vì Thiên Chúa không biết điều gì đã xảy ra. Cũng như khi Thiên Chúa hỏi Ađam trong Vườn Địa Đàng: "Ngươi ở đâu?", đây là cơ hội cuối cùng để Cain nhìn nhận tội lỗi của mình.

Nhưng Cain vẫn không sám hối.

Ông trả lời:

"Con không biết. Con là người giữ em con hay sao?" (St 4,9)

Câu trả lời ấy đã trở thành biểu tượng cho thái độ vô trách nhiệm của con người trước tha nhân. Cain không chỉ chối bỏ tội lỗi mà còn chối bỏ trách nhiệm đối với người em của mình.

Thế nhưng Thiên Chúa đã phán:

"Tiếng máu của em ngươi từ đất kêu thấu Ta." (St 4,10)

Đây là một trong những hình ảnh mạnh mẽ nhất của toàn bộ Cựu Ước. Máu của Abel tượng trưng cho sự vô tội bị chà đạp và cho tiếng kêu đòi công lý trước mặt Thiên Chúa.

Giáo hội luôn nhìn câu chuyện này như lời khẳng định rằng Thiên Chúa đứng về phía những người bị áp bức, bị bách hại và bị đối xử bất công. Không một đau khổ nào của con người bị Thiên Chúa bỏ quên.

Sau đó, Cain phải chịu hình phạt.

Đất đai sẽ không còn sinh hoa lợi cho ông như trước. Ông sẽ trở thành kẻ lang thang phiêu bạt.

Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên là ngay cả trong lúc xét xử, Thiên Chúa vẫn bày tỏ lòng thương xót.

Khi Cain sợ rằng mình sẽ bị giết để trả thù, Thiên Chúa đặt một dấu hiệu trên ông để không ai được phép sát hại ông.

"Đức Chúa đặt một dấu hiệu trên Cain để bất cứ ai gặp ông cũng không đánh ông." (St 4,15)

Chi tiết này cho thấy Thiên Chúa là Đấng công minh nhưng cũng là Đấng giàu lòng thương xót. Ngài lên án tội lỗi nhưng không ngừng tìm kiếm phần rỗi của người tội lỗi.

Trong Tân Ước, câu chuyện Cain và Abel tiếp tục được nhắc lại nhiều lần như một bài học cho các tín hữu.

Thánh Gioan viết:

"Chúng ta đừng như Cain, kẻ thuộc về Ác thần và đã giết em mình." (1 Ga 3,12)

Theo thánh Gioan, nguyên nhân sâu xa dẫn đến hành động của Cain chính là vì việc làm của ông thì xấu còn việc làm của Abel thì công chính.

Điều này nhắc nhở người Kitô hữu rằng sự ghen tị luôn là một trong những nguồn gốc nguy hiểm nhất của tội lỗi. Khi không biết vui với điều tốt nơi người khác, con người rất dễ rơi vào oán ghét và chia rẽ.

Tuy nhiên, hình ảnh Abel còn mang một ý nghĩa sâu xa hơn trong truyền thống Kitô giáo. Abel thường được xem là hình bóng báo trước Đức Giêsu Kitô.

Abel là người công chính bị giết bởi người anh em mình.

Đức Giêsu là Đấng Công Chính bị kết án và chịu chết bởi chính những người mà Người đến để cứu độ.

Tác giả thư Do Thái đã so sánh máu của Abel với máu của Đức Kitô:

"Máu Đức Giêsu nói mạnh hơn máu của Abel." (Dt 12,24)

Máu của Abel kêu đòi công lý.

Máu của Đức Kitô kêu xin lòng thương xót.

Máu của Abel tố cáo tội lỗi.

Máu của Đức Kitô đem lại ơn tha thứ.

Chính nơi Đức Giêsu, vòng xoáy của bạo lực và hận thù bắt đầu được phá vỡ bằng tình yêu và sự tha thứ.

Ngày nay, câu chuyện Cain và Abel vẫn mang tính thời sự sâu sắc. Dù ít người cầm vũ khí giết anh em mình như Cain, nhưng biết bao lần con người làm tổn thương nhau bằng lời nói, sự ganh ghét, đố kỵ, vu khống hay thờ ơ. Những chia rẽ trong gia đình, những cuộc tranh chấp giữa anh chị em, những hận thù kéo dài trong cộng đoàn hay xã hội đều mang bóng dáng của câu chuyện Cain và Abel.

Mỗi khi để lòng ghen tị thống trị, con người đang bước trên con đường mà Cain đã đi. Ngược lại, mỗi khi biết yêu thương, tha thứ và vui mừng trước thành công của người khác, chúng ta đang bước theo con đường của Đức Kitô.

Câu chuyện Cain giết Abel không chỉ là bản ghi chép về vụ sát nhân đầu tiên trong lịch sử Kinh Thánh. Đó là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về sức tàn phá của tội lỗi khi con người khước từ tiếng nói của Thiên Chúa và để cho lòng ghen ghét làm chủ tâm hồn mình. Đồng thời, câu chuyện ấy cũng mặc khải rằng Thiên Chúa luôn nhìn thấy nỗi đau của người vô tội, luôn thực thi công lý và vẫn không ngừng mở ra con đường hoán cải cho người tội lỗi. Qua hình ảnh Abel, người tín hữu hướng nhìn về Đức Giêsu Kitô, Đấng Công Chính đã đổ máu để không còn tiếng kêu đòi báo oán, nhưng để ban ơn tha thứ và hòa giải cho toàn thể nhân loại.