Cain: Bi kịch của tội lỗi và lời cảnh tỉnh cho mọi thời đại

Sau khi Adam và Eva bị trục xuất khỏi vườn Êđen vì tội bất phục tùng, cuộc sống của nhân loại bước sang một giai đoạn mới. Con người không còn sống trong sự hòa hợp nguyên thủy với Thiên Chúa như thuở ban đầu. Đau khổ, lao nhọc và sự chết đã bước vào thế giới.

Trong bối cảnh ấy, sách Sáng Thế giới thiệu những người con đầu tiên của Adam và Eva.

Kinh Thánh thuật lại:

"Người đàn ông ăn ở với Eva, vợ mình. Bà thụ thai và sinh Cain. Bà nói: 'Nhờ Đức Chúa, tôi đã được một người.'" (St 4,1)

Sau đó, Eva sinh thêm một người con trai nữa là Abel.

Cain trở thành người làm ruộng, còn Abel là người chăn chiên.

Thoạt nhìn, đây chỉ là một chi tiết đơn giản về nghề nghiệp của hai anh em. Tuy nhiên, tác giả Kinh Thánh đang chuẩn bị dẫn người đọc đến một trong những biến cố quan trọng nhất của lịch sử nhân loại sau biến cố sa ngã.

Đến một thời điểm nào đó, cả hai anh em đều dâng lễ vật lên Thiên Chúa.

Cain dâng hoa màu của đất đai.

Abel dâng những con đầu lòng trong đàn chiên của mình.

Sách Sáng Thế viết:

"Đức Chúa đoái nhìn đến Abel và lễ vật của ông, còn Cain và lễ vật của ông thì Người không đoái nhìn." (St 4,4-5)

Đây là đoạn Kinh Thánh thường gây nhiều thắc mắc.

Tại sao Thiên Chúa đón nhận lễ vật của Abel mà không đón nhận lễ vật của Cain?

Kinh Thánh không nói rằng nghề nghiệp của Cain thấp kém hơn nghề nghiệp của Abel. Cũng không nói rằng việc dâng hoa màu là điều sai trái.

Trong nhiều đoạn khác của Cựu Ước, hoa màu vẫn được dùng làm lễ vật dâng lên Thiên Chúa.

Các nhà chú giải Công giáo thường nhấn mạnh rằng vấn đề không nằm ở bản thân lễ vật nhưng ở thái độ nội tâm của người dâng.

Thư gửi tín hữu Do Thái giải thích:

"Nhờ đức tin, Abel đã dâng lên Thiên Chúa một lễ tế cao trọng hơn Cain." (Hr 11,4)

Điều đó cho thấy Thiên Chúa nhìn vào tâm hồn hơn là giá trị vật chất của lễ vật.

Ngài nhìn thấy lòng tin tưởng, sự chân thành và tình yêu của người dâng lễ.

Chính tại đây, một biến chuyển nguy hiểm xuất hiện trong tâm hồn Cain.

Thay vì nhìn lại chính mình, Cain để cho sự ghen tị lớn dần trong lòng.

Sách Sáng Thế kể:

"Cain tức giận lắm, sa sầm nét mặt." (St 4,5)

Đây là lần đầu tiên Kinh Thánh mô tả sức mạnh tàn phá của lòng ghen tị.

Cain không vui khi thấy em mình được Thiên Chúa đoái nhận.

Anh bắt đầu nhìn Abel như một đối thủ thay vì một người em.

Điều đáng chú ý là trước khi Cain phạm tội, Thiên Chúa đã cảnh báo anh.

Ngài nói:

"Tội lỗi đang nằm phục ở cửa, thèm muốn ngươi; nhưng ngươi phải chế ngự nó." (St 4,7)

Đây là một trong những câu quan trọng nhất của toàn bộ câu chuyện.

Thiên Chúa không bỏ mặc Cain.

Ngài nhìn thấy cuộc chiến đang diễn ra trong tâm hồn anh.

Ngài biết cơn giận dữ và lòng ghen tị đang lớn dần.

Và Ngài cảnh báo anh.

Hình ảnh tội lỗi "nằm phục ở cửa" giống như một con thú dữ đang chờ cơ hội tấn công.

Nó chưa hoàn toàn chiếm lấy Cain.

Anh vẫn còn tự do để lựa chọn.

Anh vẫn có thể hoán cải.

Anh vẫn có thể từ bỏ sự ghen ghét.

Nhưng đáng tiếc, Cain đã không lắng nghe.

Sách Sáng Thế kể lại một cách ngắn gọn nhưng đầy đau xót:

"Cain nói với em là Abel. Và khi cả hai đang ở ngoài đồng, Cain xông đến giết em mình là Abel." (St 4,8)

Đây là vụ giết người đầu tiên được ghi lại trong Kinh Thánh.

Nếu tội của Adam và Eva là chống lại Thiên Chúa thì tội của Cain là chống lại chính người anh em của mình.

Tội lỗi bắt đầu lan rộng.

Nó không còn chỉ phá hủy mối tương quan giữa con người với Thiên Chúa mà còn phá hủy mối tương quan giữa con người với nhau.

Ngay sau khi phạm tội, Cain cũng hành động giống cha mẹ mình.

Anh tìm cách che giấu.

Thiên Chúa hỏi:

"Abel em ngươi đâu rồi?" (St 4,9)

Câu hỏi ấy không xuất phát từ việc Thiên Chúa không biết.

Giống như khi Ngài hỏi Adam: "Ngươi ở đâu?" (St 3,9), đây là lời mời gọi con người nhìn nhận sự thật về chính mình.

Nhưng Cain trả lời:

"Con không biết. Con là người giữ em con hay sao?" (St 4,9)

Đây là một trong những câu nói nổi tiếng và đau lòng nhất trong Kinh Thánh.

Cain không chỉ chối bỏ tội lỗi mà còn chối bỏ trách nhiệm đối với người anh em của mình.

Trong khi Thiên Chúa tạo dựng con người để yêu thương và chăm sóc lẫn nhau, Cain lại từ chối trách nhiệm ấy.

Anh không còn nhìn Abel như người thân thuộc mà như một vật cản cần loại bỏ.

Thiên Chúa tiếp tục nói:

"Tiếng máu của em ngươi từ đất kêu lên Ta." (St 4,10)

Hình ảnh này mang ý nghĩa sâu sắc.

Máu của Abel trở thành tiếng kêu đòi công lý.

Không có bất công nào bị Thiên Chúa làm ngơ.

Không có đau khổ nào mà Ngài không nhìn thấy.

Không có nạn nhân vô tội nào bị lãng quên trước mặt Ngài.

Sau đó, Cain phải chịu hậu quả của hành động mình.

Đất đai sẽ không còn sinh hoa kết trái như trước.

Anh phải sống cuộc đời lưu lạc.

Đó là hậu quả của việc cắt đứt mối dây hiệp thông với Thiên Chúa và với tha nhân.

Tuy nhiên, điều đáng kinh ngạc là ngay cả lúc ấy, lòng thương xót của Thiên Chúa vẫn xuất hiện.

Cain sợ rằng người khác sẽ giết mình.

Nhưng Thiên Chúa đặt một dấu trên Cain để bảo vệ anh.

Sách Sáng Thế kể:

"Đức Chúa ghi dấu trên Cain để bất cứ ai gặp ông cũng không đánh ông." (St 4,15)

Kinh Thánh không nói dấu ấy là gì.

Mọi suy đoán về hình dạng hoặc bản chất của dấu ấy đều không có cơ sở từ bản văn Kinh Thánh.

Điều quan trọng là ý nghĩa thần học của nó.

Ngay cả khi Cain phạm một tội khủng khiếp, Thiên Chúa vẫn không muốn anh bị tiêu diệt.

Ngài vẫn dành cho anh cơ hội sống.

Đây là một trong những mặc khải đầu tiên về lòng thương xót của Thiên Chúa trong Kinh Thánh.

Ngài là Thiên Chúa của công lý.

Nhưng đồng thời cũng là Thiên Chúa của lòng thương xót.

Câu chuyện Cain và Abel không chỉ nói về hai anh em sống cách đây hàng ngàn năm.

Đó là câu chuyện của mọi thời đại.

Lòng ghen tị mà Cain mang trong lòng vẫn tồn tại nơi con người hôm nay.

Biết bao cuộc xung đột bắt đầu vì ghen ghét.

Biết bao gia đình tan vỡ vì đố kỵ.

Biết bao mối quan hệ bị hủy hoại vì con người không thể vui mừng trước thành công của người khác.

Cain nhắc nhở chúng ta rằng tội lỗi không xuất hiện đột ngột.

Nó thường bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

Một sự khó chịu.

Một chút ganh ghét.

Một nỗi bất mãn.

Nếu không được kiểm soát, những điều ấy có thể lớn lên và dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

Câu chuyện này cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng cho mỗi Kitô hữu:

"Con là người giữ em con hay sao?"

Câu trả lời của Tin Mừng là: Có.

Chúng ta có trách nhiệm với nhau.

Đức Giêsu dạy chúng ta yêu thương tha nhân như chính mình.

Ngài dạy chúng ta tha thứ, nâng đỡ và phục vụ nhau.

Ngài mời gọi chúng ta nhìn thấy nơi mỗi người hình ảnh của Thiên Chúa.

Trong Tân Ước, Abel còn được nhìn như hình bóng báo trước Đức Kitô.

Máu của Abel kêu lên đòi công lý.

Nhưng máu của Đức Kitô đem lại ơn tha thứ.

Thư gửi tín hữu Do Thái nói về:

"Máu được rảy ra, còn nói hay hơn máu Abel." (Hr 12,24)

Nếu Abel là người công chính bị giết bởi lòng thù hận của anh mình, thì Đức Giêsu là Đấng Công Chính tuyệt đối bị con người kết án và đóng đinh.

Tuy nhiên, thay vì kêu đòi báo oán, Đức Giêsu cầu xin:

"Lạy Cha, xin tha cho họ." (Lc 23,34)

Nơi Đức Kitô, vòng xoáy của bạo lực và hận thù bị phá vỡ bởi tình yêu và lòng thương xót.

Đó là điều mà Cain đã không làm được.

Và cũng là điều mà mỗi Kitô hữu được mời gọi thực hiện hôm nay.

Khi suy niệm về Cain, chúng ta không chỉ nhìn thấy một người tội lỗi trong quá khứ.

Chúng ta còn nhìn thấy những cám dỗ đang hiện diện trong chính tâm hồn mình.

Đôi khi chúng ta cũng ghen tị.

Đôi khi chúng ta cũng nóng giận.

Đôi khi chúng ta cũng muốn đổ lỗi thay vì nhận trách nhiệm.

Nhưng câu chuyện Cain không chỉ là câu chuyện của tội lỗi.

Đó còn là câu chuyện về một Thiên Chúa không ngừng tìm kiếm con người.

Một Thiên Chúa cảnh báo trước khi họ sa ngã.

Một Thiên Chúa xét xử công minh.

Và một Thiên Chúa vẫn mở ra con đường của lòng thương xót ngay cả sau những thất bại nặng nề nhất.

Khi đọc câu chuyện Cain, chúng ta biết canh giữ tâm hồn mình trước những hạt giống của sự ghen ghét và ích kỷ. Ước gì chúng ta học biết vui với niềm vui của người khác, đau với nỗi đau của người khác và sống trách nhiệm với những người mà Thiên Chúa đã đặt bên cạnh mình. Và trên hết, ước gì chúng ta luôn biết chạy đến với Đức Kitô, Đấng đã dùng tình yêu để chiến thắng hận thù và dùng lòng thương xót để chữa lành những vết thương mà tội lỗi gây nên trong lòng nhân loại.