Thánh Mátthêu: Người thu thuế được Chúa gọi làm Tông đồ

Khi đọc các sách Tin Mừng, chúng ta thường gặp tên Mátthêu trong danh sách mười hai Tông đồ của Chúa Giêsu. Tuy nhiên, điều khiến ngài trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở vai trò là một Tông đồ hay một Thánh sử, nhưng còn ở chính hành trình hoán cải của mình.

Theo các sách Tin Mừng Nhất Lãm, Mátthêu còn được gọi là Lêvi. Ngài sống tại thành Caphácnaum, một trung tâm thương mại khá sầm uất bên bờ hồ Galilê. Trước khi theo Chúa Giêsu, ngài làm nghề thu thuế cho chính quyền Rôma.

Để hiểu rõ hơn về hoàn cảnh của Mátthêu, chúng ta cần biết rằng người thu thuế vào thời ấy thường không được dân chúng yêu mến. Họ bị xem là cộng tác với chính quyền ngoại bang đang cai trị dân Israel. Hơn nữa, không ít người lợi dụng chức vụ để thu thêm tiền cho bản thân, khiến hình ảnh của giới thu thuế ngày càng xấu đi trong mắt xã hội.

Chính vì thế, trong nhiều trường hợp, những người thu thuế thường bị xếp chung với những người tội lỗi.

Đó là lý do tại sao việc Chúa Giêsu gọi Mátthêu trở thành môn đệ đã khiến nhiều người ngạc nhiên.

Một ngày nọ, khi Mátthêu đang ngồi tại bàn thu thuế, Chúa Giêsu đi ngang qua. Tin Mừng kể lại biến cố này bằng những lời rất đơn sơ:

“Người thấy một người tên là Mátthêu đang ngồi ở trạm thu thuế thì bảo ông: ‘Anh hãy theo tôi!’ Ông đứng dậy đi theo Người.” (Mt 9,9)

Đây là một trong những trình thuật ngắn nhất về ơn gọi trong toàn bộ Tân Ước. Không có những cuộc đối thoại dài. Không có những dấu lạ ngoạn mục. Chỉ có lời mời gọi của Chúa và sự đáp trả của con người.

Tuy nhiên, chính sự ngắn gọn ấy lại cho thấy sức mạnh của cuộc gặp gỡ giữa Mátthêu và Đức Kitô.

Có lẽ trong ánh mắt của Chúa Giêsu, Mátthêu cảm nhận được điều mà ông chưa từng nhận được từ người khác: sự tôn trọng, sự cảm thông và niềm hy vọng.

Người đời nhìn ông như một kẻ đáng bị xa lánh.

Nhưng Chúa Giêsu nhìn ông như một người có thể trở thành môn đệ.

Người đời chỉ nhìn thấy hiện tại của ông.

Nhưng Chúa Giêsu nhìn thấy tương lai mà ân sủng Thiên Chúa có thể thực hiện nơi ông.

Đó là điều kỳ diệu của lòng thương xót.

Sau khi được gọi, Mátthêu đã tổ chức một bữa tiệc tại nhà mình và mời nhiều người thu thuế khác đến tham dự. Chúa Giêsu cũng hiện diện trong bữa tiệc ấy.

Hành động này khiến những người Pharisêu khó chịu.

Họ hỏi các môn đệ:

“Sao Thầy các anh lại ăn uống với bọn thu thuế và quân tội lỗi như vậy?” (Mt 9,11)

Trước sự chỉ trích ấy, Chúa Giêsu trả lời:

“Người khỏe mạnh không cần thầy thuốc, người đau ốm mới cần.” (Mt 9,12)

Rồi Ngài nói thêm:

“Tôi không đến để kêu gọi người công chính, mà để kêu gọi người tội lỗi.” (Mt 9,13)

Những lời này giúp chúng ta hiểu rõ hơn sứ mạng của Đức Kitô. Ngài không đến để tìm kiếm những con người hoàn hảo. Ngài đến để cứu chữa những người đang cần được chữa lành.

Và Mátthêu là một trong những người đầu tiên cảm nghiệm được lòng thương xót ấy.

Có lẽ chính vì từng được Chúa đón nhận khi còn là người thu thuế nên sau này Mátthêu đặc biệt nhạy cảm với chủ đề lòng thương xót. Khi viết Tin Mừng, ngài nhiều lần nhấn mạnh đến tình yêu của Thiên Chúa dành cho những người bé nhỏ, yếu đuối và tội lỗi.

Một trong những câu Kinh Thánh nổi tiếng nhất trong Tin Mừng Mátthêu là lời Chúa Giêsu trích dẫn từ ngôn sứ Hôsê:

“Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế.” (Mt 9,13)

Lời này không phủ nhận giá trị của việc thờ phượng Thiên Chúa, nhưng nhắc nhở rằng mọi nghi thức tôn giáo đều phải dẫn đến tình yêu. Nếu một người tham dự các nghi lễ nhưng lại thiếu lòng thương xót đối với tha nhân, họ đã đánh mất điều cốt lõi mà Thiên Chúa mong muốn.

Đây cũng là một trong những sứ điệp quan trọng nhất mà Thánh Mátthêu muốn gửi đến người đọc.

Bên cạnh chủ đề lòng thương xót, Tin Mừng theo Thánh Mátthêu còn nổi bật vì trình bày Đức Giêsu như Đấng hoàn tất những lời hứa trong Cựu Ước.

Ngay từ chương đầu tiên, Mátthêu đã bắt đầu bằng gia phả của Chúa Giêsu, nối kết Ngài với tổ phụ Abraham và vua Đavít.

Trong suốt tác phẩm, ngài thường xuyên sử dụng công thức:

“Điều ấy xảy ra để ứng nghiệm lời ngôn sứ...”

Qua đó, Mátthêu muốn chứng minh rằng Đức Giêsu chính là Đấng Mêsia mà dân Israel đã mong đợi từ bao thế hệ.

Đối với ngài, lịch sử cứu độ không phải là những biến cố rời rạc.

Tất cả đều nằm trong kế hoạch yêu thương của Thiên Chúa.

Người đã chuẩn bị cho ngày Đức Kitô xuất hiện giữa nhân loại.

Một đóng góp rất lớn khác của Thánh Mátthêu là việc ghi lại Bài Giảng Trên Núi, được xem như bản tóm lược quan trọng nhất về đời sống Kitô hữu.

Chính trong phần này, Chúa Giêsu công bố các Mối Phúc:

“Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ.” (Mt 5,3)

Những lời ấy đã trở thành kim chỉ nam cho biết bao thế hệ tín hữu.

Trong một thế giới thường đề cao quyền lực, danh vọng và thành công vật chất, Chúa Giêsu lại công bố hạnh phúc dành cho những người khiêm nhường, hiền lành, biết xây dựng hòa bình và sống công chính.

Điều đó cho thấy cách nhìn của Thiên Chúa rất khác với cách nhìn của con người.

Có lẽ Mátthêu hiểu rõ điều này hơn ai hết.

Ngày trước, ông từng có công việc ổn định và nguồn thu nhập đáng kể.

Nhưng chỉ khi gặp Đức Kitô, ông mới tìm thấy ý nghĩa đích thực của cuộc đời mình.

Một chủ đề khác xuất hiện nhiều lần trong Tin Mừng Mátthêu là Nước Trời.

Không tác giả Tin Mừng nào sử dụng cụm từ này nhiều như ngài.

Qua những dụ ngôn như hạt cải, men trong bột, viên ngọc quý hay kho báu chôn trong ruộng, Mátthêu giúp người đọc hiểu rằng Nước Trời là thực tại quý giá hơn mọi của cải trần gian.

Người tìm thấy Nước Trời sẽ sẵn sàng hy sinh mọi thứ để đạt được điều quý giá ấy.

Đó cũng chính là điều đã xảy ra nơi cuộc đời Mátthêu.

Ông đã rời bỏ chiếc bàn thu thuế để bước theo Chúa.

Ông đã từ bỏ sự an toàn của cuộc sống cũ để đón nhận một hành trình mới.

Nhìn từ bên ngoài, đó có thể là một sự đánh đổi.

Nhưng thực ra, đó là một sự khám phá.

Ông đã tìm thấy kho báu đích thực là Đức Kitô.

Theo truyền thống lâu đời của Giáo hội, sau khi Chúa Giêsu lên trời và Chúa Thánh Thần hiện xuống, Thánh Mátthêu tiếp tục thi hành sứ vụ loan báo Tin Mừng tại nhiều vùng đất khác nhau.

Mặc dù các nguồn cổ không hoàn toàn thống nhất về địa điểm truyền giáo của ngài, nhưng tất cả đều cho thấy Mátthêu đã trung thành với sứ mạng được trao cho đến cuối đời.

Giáo hội cũng tôn kính ngài như một vị tử đạo đã hiến dâng cuộc đời mình cho Đức Kitô.

Ngày nay, khi nhìn lại cuộc đời Thánh Mátthêu, chúng ta có thể nhận ra nhiều bài học quý giá.

Trước hết, ngài nhắc nhở chúng ta rằng không ai bị loại trừ khỏi tình yêu của Thiên Chúa.

Dù quá khứ có thế nào, Thiên Chúa vẫn luôn mở ra cho con người cơ hội bắt đầu lại.

Thứ đến, ngài dạy chúng ta biết quảng đại đáp lại tiếng gọi của Chúa. Nếu Mátthêu cứ mãi bám víu vào cuộc sống cũ, có lẽ tên tuổi của ông đã chìm vào quên lãng như bao người khác trong lịch sử. Nhưng nhờ can đảm đứng dậy bước theo Đức Kitô, cuộc đời ông đã trở thành nguồn cảm hứng cho hàng triệu tín hữu suốt hơn hai ngàn năm qua.

Cuối cùng, Thánh Mátthêu mời gọi chúng ta sống lòng thương xót trong đời thường. Chúng ta không thể đón nhận tình yêu của Thiên Chúa mà lại khép lòng trước anh chị em mình. Người môn đệ đích thực là người biết yêu thương như Chúa đã yêu thương.

Khi chiêm ngắm cuộc đời của vị Thánh sử này, chúng ta được mời gọi nhìn lại chính mình. Có thể mỗi người đều có những giới hạn, những lỗi lầm và những điều khiến mình cảm thấy không xứng đáng. Nhưng câu chuyện của Thánh Mátthêu cho thấy rằng ân sủng của Thiên Chúa luôn mạnh hơn quá khứ của con người.

Đấng đã gọi người thu thuế năm xưa vẫn đang tiếp tục gọi mỗi người chúng ta hôm nay.

Và nếu biết mở lòng đón nhận lời mời ấy, cuộc đời chúng ta cũng có thể được biến đổi bởi chính tình yêu và lòng thương xót của Thiên Chúa.